Herstel het microbioom met verloren gegane soorten – Met yoghurt van L. reuteri, L. gasseri en B. coagulans - SIBO-yoghurt

Bijgewerkt op 16 augustus 2026

Recept: L. reuteri, L. gasseri en B. coagulans – Zelf SIBO-yoghurt maken

Ook geschikt voor mensen met lactose-intolerantie (zie opmerkingen hieronder).

Neem de fermentatietemperatuur strikt in acht

Optimale fermentatietemperatuur voor alle drie de stammen samen: 41 °C (106 °F)

Ingrediënten (voor ongeveer 1 liter yoghurt)

• 4 capsules L. reuteri (elk 5 miljard CFU)
• 1 capsule L. gasseri (elk 12 miljard CFU)
• 2 capsules B. coagulans (elk 4 miljard CFU)
• 1 eetlepel inuline (alternatief: GOS of XOS bij fructose-intolerantie)
• 1 liter biologische volle melk, 3,8% vet, ultrahoog verhit en gehomogeniseerd of UHT-melk
• (Hoe hoger het vetgehalte van de melk, hoe dikker de yoghurt)

Opmerking:

• 1 capsule L. reuteri, minstens 5 × 10⁹ (5 miljard) CFU (en)/KBE (de)
• CFU staat voor colony forming units – in het Duits kolonie-bildende Einheiten (KBE). Deze eenheid geeft aan hoeveel levensvatbare micro-organismen een preparaat bevat.

Opmerkingen over melkkeuze en temperatuur

• Gebruik geen verse melk. Deze is niet stabiel genoeg voor lange fermentatietijden en is niet steriel.
• Ideaal is houdbare melk (UHT-melk): deze is steriel en kan direct worden gebruikt.
• De melk moet op kamertemperatuur zijn – verwarm de melk anders voorzichtig au bain-marie tot 37 °C (99 °F). Vermijd hogere temperaturen: vanaf ongeveer 44 °C worden de probiotische culturen beschadigd of vernietigd.

Optimale fermentatietemperaturen voor elke starterset

Bereiding

1. Open alle 7 capsules en doe het poeder in een kleine kom.
2. Voeg 1 eetlepel inuline per liter melk toe – dit werkt als prebioticum en bevordert de groei van bacteriën. Voor mensen met fructose-intolerantie zijn GOS of XOS geschikte alternatieven.
3. Voeg 2 eetlepels melk toe aan de kom en roer goed door om klontjes te voorkomen.
4. Roer de resterende melk erdoor en meng goed.
5. Giet het mengsel in een voor fermentatie geschikte bak (bijv. glas)
6. Doe het mengsel in de yoghurtmaker, stel de temperatuur in op 41 °C (106 °F) en laat 36 uur fermenteren.

Gebruik vanaf de tweede batch 2 eetlepels yoghurt van de vorige batch als starter

U maakt de eerste batch met de bacteriecapsules.

Gebruik vanaf de tweede batch 2 eetlepels yoghurt van de vorige batch als starter. Dit geldt ook als de eerste batch nog dun is of niet helemaal stevig. Gebruik deze als starter zolang de yoghurt fris ruikt, mild zuur smaakt en geen tekenen van bederf vertoont (geen schimmel, ongewone verkleuringen of penetrante geur).

Per 1 liter melk:

• 2 el yoghurt van de vorige batch

• 1 eetlepel inuline

• 1 liter UHT-melk of met ultrahoge temperatuur behandelde, gehomogeniseerde volle melk

Zo werkt het:

1. Doe 2 eetlepels yoghurt van de vorige bereiding in een kleine kom.

2. Voeg 1 eetlepel inuline toe en roer deze met 2 eetlepels melk glad tot er geen klontjes meer zijn.

3. Roer de resterende melk erdoor en meng goed.

4. Giet het mengsel in een geschikte fermentatiecontainer en plaats deze in de yoghurtmaker.

5. Laat 36 uur fermenteren bij 41 °C.

Let op: Inuline is het voedsel voor de culturen. Voeg per liter melk en per bereiding 1 eetlepel inuline toe.

Als je vragen hebt, helpen we je graag via e-mail op team@tramunquiero.com of via ons contactformulier.

Waarom 36 uur?

De keuze voor deze fermentatieduur is wetenschappelijk onderbouwd: L. reuteri heeft ongeveer 3 uur nodig om zich te verdubbelen. In 36 uur vinden 12 verdubbelingscycli plaats – dit komt overeen met exponentiële groei en een hoge concentratie actieve probiotische kiemen in het eindproduct. Bovendien stabiliseert de langere rijping de melkzuren en maakt deze de culturen bijzonder veerkrachtig.

!Belangrijk om te weten!

De eerste bereiding lukt bij veel gebruikers vaak niet. Gooi deze echter niet weg. Het wordt aanbevolen om in plaats daarvan een nieuwe bereiding te starten met twee eetlepels van de eerste bereiding. Lukt dit ook niet, controleer dan de temperatuur van je yoghurtmaker. Bij apparaten waarvan de temperatuur tot op de graad nauwkeurig kan worden ingesteld, lukt de eerste bereiding meestal goed.

Tips voor perfecte resultaten

• De eerste bereiding is meestal nog wat vloeibaarder of korreliger. Gebruik 2 eetlepels van de vorige bereiding als starter voor de volgende ronde – bij elke nieuwe bereiding verbetert de consistentie.
• Meer vet = dikkere consistentie: hoe hoger het vetgehalte van de melk, hoe romiger de yoghurt wordt.
• De bereide yoghurt is in de koelkast tot 9 dagen houdbaar.

Gebruiksadvies:

Geniet dagelijks van ongeveer een half kopje (ca. 125 ml) yoghurt – bij voorkeur regelmatig, idealiter bij het ontbijt of als tussendoortje. Zo kunnen de aanwezige microben zich optimaal ontwikkelen en je microbioom duurzaam ondersteunen.

Bewaren van de bacteriecapsules

Bewaar de bacteriecapsules op een koele, droge plaats. Bewaar ze bij voorkeur in de koelkast.

Het hersluitbare plastic zakje beschermt de capsules tegen vocht, waardoor het ideaal is voor gekoelde opslag.

Raadpleeg voor meer informatie de FAQ’s in de productbeschrijving of het Veelgestelde vragen (FAQ) gedeelte in de voettekst van onze online shop.

Yoghurt maken met plantaardige melk – een alternatief met kokosmelk

Als je overweegt plantaardige melkalternatieven te gebruiken om SIBO-yoghurt te maken vanwege lactose-intolerantie, let dan op: meestal is dit niet nodig. Tijdens de fermentatie breken de probioticabacteriën het grootste deel van de aanwezige lactose af – de uiteindelijke yoghurt wordt daarom vaak goed verdragen, zelfs bij lactose-intolerantie.

Wie om ethische redenen (bijvoorbeeld als veganist) of vanwege gezondheidszorgen over hormonen in dierlijke melk zuivelproducten wil vermijden, kan echter kiezen voor plantaardige alternatieven zoals kokosmelk. Yoghurt maken met plantaardige melk is technisch veeleisender, omdat de natuurlijke suikerbron (lactose) ontbreekt die de bacteriën als energiebron gebruiken.

Voordelen en uitdagingen

Een voordeel van plantaardige zuivelproducten is dat ze geen hormonen bevatten, zoals die in koemelk kunnen voorkomen. Veel mensen melden echter dat fermentatie met plantaardige melk vaak niet betrouwbaar lukt. Vooral kokosmelk heeft de neiging zich tijdens de fermentatie te scheiden in waterige fasen en vetbestanddelen, wat de textuur en smaakbeleving kan beïnvloeden.

Recepten met gelatine of pectine geven soms betere resultaten, maar blijven onbetrouwbaar. Een veelbelovend alternatief is het gebruik van guarpitmeel, dat niet alleen de gewenste romige consistentie bevordert, maar ook als prebiotische vezel voor de darmflora werkt.

Recept: Kokosyoghurt met guarpitmeel

Met deze basis kan yoghurt met kokosmelk succesvol worden gefermenteerd. Je kunt de bereiding starten met de bacteriestam van je keuze, bijvoorbeeld met L. reuteri of een starter uit een eerdere bereiding.

Ingrediënten

• 1 blik (ca. 400 ml) kokosmelk (zonder toevoegingen zoals xanthaangom of gellangom; guarpitmeel is toegestaan)
• 1 el suiker (sacharose)
• 1 el rauw aardappelzetmeel
• ¾ tl guarpitmeel (niet de gedeeltelijk gehydrolyseerde vorm!)
• Bacteriecultuur naar keuze (bijv. de inhoud van een capsule met L. reuteri met ten minste 5 miljard KVE)
  of 2 el yoghurt van een eerdere bereiding

Bereiding

1. Verwarmen
   Verwarm de kokosmelk in een kleine pan op middelhoog vuur tot ongeveer 82°C (180°F) en houd deze temperatuur 1 minuut aan.
2. Het zetmeel erdoor roeren
   Meng de suiker en het aardappelzetmeel al roerend. Haal de pan vervolgens van het vuur.
3. Guarpitmeel toevoegen
   Roer na ongeveer 5 minuten afkoelen het guarpitmeel erdoor. Mix het mengsel vervolgens minstens 1 minuut met een staafmixer of blender. Zo krijgt het een homogene en dikke consistentie (vergelijkbaar met room).
4. Laten afkoelen
   Laat het mengsel afkoelen tot kamertemperatuur.
5. Bacteriën toevoegen
   Roer de probiotische cultuur voorzichtig erdoor (niet mixen).
6. Fermentatie
   Giet het mengsel in een glazen pot en laat het 48 uur fermenteren bij ongeveer 37°C (99°F).

Waarom guarpitmeel?

Guarpitmeel is een natuurlijke vezel afkomstig van de guarboon. Het bestaat voornamelijk uit de suikermoleculen galactose en mannose (galactomannaan) en dient als prebiotische vezel die door gunstige darmbacteriën wordt gefermenteerd, bijvoorbeeld tot korteketenvetzuren zoals butyraat en propionaat.

Voordelen van guarpitmeel:

• Stabilisatie van de yoghurtbasis: Voorkomt dat vet en water zich scheiden.
• Prebiotisch effect: Bevordert de groei van gunstige bacteriestammen zoals Bifidobacterium, Ruminococcus en Clostridium butyricum.
• Beter evenwicht van de darmflora: Ondersteunt mensen met het prikkelbaredarmsyndroom of dunne ontlasting.
• Versterking van de werking van antibiotica: Uit onderzoek bleek een 25% hoger succespercentage bij de behandeling van SIBO (bacteriële overgroei in de dunne darm).

Belangrijk: Gebruik niet de gedeeltelijk gehydrolyseerde vorm van guargom – deze heeft geen gelvormende werking en is niet geschikt voor yoghurt.

Waarom we 3–4 capsules per batch aanbevelen

Voor de eerste fermentatie met Limosilactobacillus reuteri raden we aan om 3 tot 4 capsules (15 tot 20 miljard CFU) per batch te gebruiken.

Deze dosering is gebaseerd op de aanbevelingen van Dr. William Davis, die in zijn boek “Super Gut” (2022) beschrijft dat een starthoeveelheid van ten minste 5 miljard kolonievormende eenheden (CFU) noodzakelijk is om een succesvolle fermentatie te garanderen. Een hogere starthoeveelheid van ongeveer 15 tot 20 miljard CFU blijkt bijzonder effectief te zijn.

De achtergrond: L. reuteri verdubbelt onder optimale omstandigheden ongeveer elke 3 uur. Tijdens een typische fermentatietijd van 36 uur vinden er ongeveer 12 verdubbelingen plaats. Dit betekent dat theoretisch zelfs een relatief kleine starthoeveelheid voldoende kan zijn om een groot aantal bacteriën te produceren.

In de praktijk is een hoge aanvangsdosering echter om verschillende redenen verstandig. Ten eerste vergroot deze de kans dat L. reuteri zich snel en dominant vestigt ten opzichte van eventueel aanwezige vreemde kiemen. Ten tweede zorgt een hoge startconcentratie voor een consistente pH-daling, die de typische fermentatieomstandigheden stabiliseert. Ten derde kan een te lage aanvangsdichtheid leiden tot een vertraagde start van de fermentatie of onvoldoende groei.

Daarom raden we aan om voor de eerste batch 3 tot 4 capsules te gebruiken, zodat de yoghurtcultuur betrouwbaar kan starten. Na de eerste succesvolle fermentatie kan de yoghurt doorgaans tot 20 keer worden gebruikt voor het opnieuw kweken, voordat verse starterculturen worden aanbevolen.

Opnieuw beginnen na 20 fermentaties

Een veelgestelde vraag bij fermentatie met Limosilactobacillus reuteri is: Hoe vaak kun je een yoghurtstarter hergebruiken voordat je een verse startercultuur nodig hebt? Dr. William Davis raadt in zijn boek Super Gut (2022) aan om gefermenteerde Reuteri-yoghurt niet continu gedurende meer dan 20 generaties (of batches) opnieuw te kweken. Maar is dit aantal wetenschappelijk onderbouwd? En waarom precies 20 – niet 10 of 50?

Wat gebeurt er tijdens backsloppen?

Zodra je Reuteri-yoghurt hebt gemaakt, kun je die gebruiken als starter voor de volgende batch. Hierbij worden levende bacteriën uit het eindproduct overgebracht naar een nieuwe voedingsoplossing (bijv. melk of plantaardige alternatieven). Dit is ecologisch, bespaart capsules en wordt in de praktijk vaak gedaan.

Herhaald backsloppen leidt echter tot een biologisch probleem:
Microbiële drift.

Microbiële drift – hoe culturen veranderen

Bij elke overdracht kunnen de samenstelling en eigenschappen van een bacteriecultuur geleidelijk veranderen. De redenen hiervoor zijn:

• Spontane mutaties tijdens celdeling (vooral bij een hoge omzet in warme omgevingen)
• Selection of certain subpopulations (e.g., faster growers displace slower ones)
• Contamination by unwanted microbes from the environment (e.g., airborne germs, kitchen microflora)
• Nutrient-related adaptations (bacteria "acclimate" to certain milk species and change their metabolism)

The result: After several generations, it is no longer guaranteed that the same bacterial species – or at least the same physiologically active variant – is present in the yogurt as at the beginning.

Why Dr. Davis recommends 20 generations

Dr. William Davis originally developed the L. reuteri yogurt method for his readers to specifically harness certain health benefits (e.g., oxytocin release, better sleep, skin improvement). In this context, he writes that an approach "works reliably for about 20 generations" before a new starter culture from a capsule should be used (Davis, 2022).

This is not based on systematic lab tests but on practical experience with fermentation and reports from his community.

“After about 20 generations of re-use, your yogurt may lose potency or fail to ferment reliably. At that point, use a fresh capsule again as starter.”
— Super Gut, Dr. William Davis, 2022

He justifies the number pragmatically: After about 20 times of re-culturing, the risk increases that unwanted changes become noticeable – for example, thinner consistency, altered aroma, or reduced health effect.

Are there scientific studies on this?

Concrete scientific studies specifically on L. reuteri yogurt over 20 fermentation cycles do not yet exist. However, there is research on the stability of lactic acid bacteria over multiple passages:

• In food microbiology, it is generally accepted that genetic changes can occur after 5–30 generations – depending on species, temperature, medium, and hygiene (Giraffa et al., 2008).
• Fermentation studies with Lactobacillus delbrueckii and Streptococcus thermophilus show that after about 10–25 generations, a change in fermentation performance (e.g., lower acidity, altered aroma) can occur (O’Sullivan et al., 2002).
• For Lactobacillus reuteri specifically, it is known that its probiotic properties can vary greatly depending on subtype, isolate, and environmental conditions (Walter et al., 2011).

These data suggest: 20 generations is a conservative, sensible guideline to preserve the integrity of the culture – especially if you want to maintain the health effects (e.g., oxytocin production).

Conclusion: 20 generations as a practical compromise

Whether 20 is the "magic number" cannot be scientifically determined exactly. But:

• Discarding fewer than 10 batches is usually unnecessary.
• Drawing more than 30 batches increases the risk of mutations or contamination.
• 20 batches correspond to about 5–10 months of use (depending on consumption) – a good period for a fresh start.

Praktische aanbeveling:

Na maximaal 20 yoghurtbatches moet een nieuwe aanpak met verse startercultuur uit capsules worden gebruikt – vooral als je L. reuteri specifiek als “Lost Species” voor je microbioom wilt gebruiken.

L. reuteri fermenteren in sap:

Probiotisch sap als alternatief voor L. reuteri-yoghurt

L. reuteri hoeft niet per se in melk te worden gefermenteerd.

Vruchtensappen kunnen ook een plantaardig fermentatiemedium voor probiotische bacteriën bieden.

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat L. reuteri in verschillende vruchtensappen kan worden gebruikt, waaronder appelsap, sinaasappelsap, ananassap en mangosap.

Dit biedt een interessant alternatief voor onze klassieke L. reuteri-yoghurt, vooral voor iedereen die geïnteresseerd is in zuivelvrije probiotische fermentatie.

Is probiotisch sap hetzelfde als kombucha?

Nee.

Hoewel beide dranken door fermentatie worden geproduceerd, is met L. reuteri gefermenteerd sap geen kombucha.

Kombucha wordt traditioneel gefermenteerd met een gemengde cultuur van bacteriën en gisten.

Aan probiotisch L. reuteri-sap wordt L. reuteri doelbewust toegevoegd als bacteriële startercultuur.

Het basisprincipe is echter vergelijkbaar:

Micro-organismen metaboliseren bestanddelen van het sap en veranderen het oorspronkelijke product tijdens de fermentatie.

Kan L. reuteri de suiker in vruchtensap metaboliseren?

L. reuteri behoort tot de groep melkzuurbacteriën en kan koolhydraten metaboliseren.

Vruchtensap bevat van nature suikers die tijdens de fermentatie als substraten voor de bacteriële stofwisseling kunnen dienen.

Onderzoek naar de fermentatie van vruchtensappen met melkzuurbacteriën laat zien dat dit principe in de praktijk werkt.

Tijdens de fermentatie kunnen organische zuren en andere metabolieten worden geproduceerd, waardoor de smaak, het aroma en de samenstelling van het oorspronkelijke sap veranderen.

Welke vruchtensappen zijn onderzocht met L. reuteri?

Appelsap

Appelsap is bijzonder interessant voor fermentatie met L. reuteri.

In een wetenschappelijke studie werd appelsap gefermenteerd met L. reuteri en geanalyseerd na 0, 6, 12, 18, 24 en 30 uur.

Onder de onderzochte omstandigheden bedroeg de optimale fermentatieduur ongeveer 18 uur.

De fermentatie had onder andere invloed op de samenstelling van aromaverbindingen, organische zuren en polyfenolen in het appelsap.

Een andere studie toonde eveneens aan dat L. reuteri levensvatbaar kan blijven in appelsap.

Sinaasappelsap

Ook sinaasappelsap is onderzocht als medium voor L. reuteri.

Onderzoek heeft aangetoond dat L. reuteri levensvatbaar kan blijven in sinaasappelsap, waardoor dit een andere potentieel interessante basis voor probiotische dranken vormt.

Ananassap

Hetzelfde geldt voor ananassap.

Er is ook aangetoond dat L. reuteri levensvatbaar blijft in ananassap.

Mangosap

De gerichte fermentatie van mangosap met L. reuteri is eveneens wetenschappelijk onderzocht.

Tijdens de fermentatie namen onderzoekers veranderingen waar in het suikergehalte en het metabole profiel van het sap.

Deze bevindingen leveren verder bewijs dat vruchtensap als fermentatiemedium voor L. reuteri kan dienen.

Waarom de fermentatieduur belangrijk is

Als je al onze Als je al onze L. reuteri-yoghurt bereidt, weet je hoe belangrijk een constante temperatuur en de juiste fermentatieduur zijn.

Dezelfde basisprincipes gelden voor sap, hoewel de optimale omstandigheden kunnen verschillen van die voor yoghurt.

Dit wordt bijzonder goed geïllustreerd door het onderzoek naar appelsap.

Onderzoekers analyseerden met L. reuteri gefermenteerd appelsap na 0, 6, 12, 18, 24 en 30 uur.

Onder de onderzochte omstandigheden bleek ongeveer 18 uur de optimale fermentatieduur te zijn.

Dit illustreert een belangrijk principe:

Een langere fermentatie betekent niet automatisch een betere fermentatie.

De optimale fermentatieduur hangt af van de bacteriën, het fermentatiemedium, de temperatuur, de pH en andere omstandigheden.

Verschillende L. reuteri-culturen kunnen zich ook enigszins verschillend gedragen. Daarom moet de fermentatieduur van ongeveer 18 uur worden beschouwd als een een wetenschappelijk onderzocht uitgangspunt en geen gegarandeerd optimale instelling onder alle mogelijke omstandigheden.

Zo maak je met L. reuteri gefermenteerd appelsap

Het volgende recept vertaalt de beschikbare wetenschappelijke bevindingen over L. reuteri en fermentatie van vruchtensap naar een eenvoudige methode om thuis te experimenteren.

Ingrediënten en benodigdheden voor 1 liter

• 1 liter (ongeveer 34 fl oz) 100% gepasteuriseerd appelsap

• 1 capsule L. reuteri met 5 miljard CFU

• Een schoon fermentatievat met voldoende vrije ruimte

• Een waterslot voor fermentatie

• Een yoghurtmaker of een ander apparaat dat ongeveer 37 °C / 99 °F kan handhaven

Het juiste appelsap kiezen

Gebruik 100% gepasteuriseerd appelsap zonder conserveermiddelen.

Controleer altijd de ingrediëntenlijst voordat je het sap koopt.

Het mag in het bijzonder geen kaliumsorbaat of natriumbenzoaat bevatten.

Dr. William Davis raadt specifiek aan om sap zonder conserveermiddelen te gebruiken voor sapfermentatie en noemt uitdrukkelijk het vermijden van kaliumsorbaat en natriumbenzoaat.

Dit is microbiologisch logisch:

conserveermiddelen worden juist aan voedingsmiddelen toegevoegd omdat ze de groei van micro-organismen remmen.

Tijdens de fermentatie willen we echter het tegenovergestelde: we willen dat de toegevoegde bacteriën metabolisch actief blijven en zich vermenigvuldigen.

Stap 1: Bereid het appelsap voor

Open een verse verpakking gepasteuriseerd appelsap en giet 1 liter in een grondig gereinigd fermentatievat.

Laat bovenaan de verpakking voldoende lege ruimte vrij.

Stap 2: Voeg de L. reuteri toe

Open 1 capsule L. reuteri met 5 miljard CFU en voeg de volledige inhoud toe aan 1 liter appelsap.

Meng grondig om de startercultuur gelijkmatig door het sap te verdelen.

Dit zorgt voor een aanvangsconcentratie van ongeveer 5 miljoen CFU per milliliter appelsap.

Stap 3: Gebruik een fermentatieslot

Fermenteer het sap nooit in een luchtdichte, volledig afgesloten houder.

Tijdens de fermentatie kan gas worden geproduceerd, waardoor mogelijk aanzienlijke druk in een afgesloten vat ontstaat.

Gebruik een fermentatieslot waarmee fermentatiegassen kunnen ontsnappen en dat tegelijkertijd helpt het ferment tegen verontreiniging vanuit de omgeving te beschermen.

Dit principe is ook bekend uit andere fermentatiemethoden, waaronder kombucha en andere gefermenteerde dranken.

Stap 4: Laat fermenteren bij ongeveer 37°C / 99°F

L. reuteri wordt doorgaans gekweekt bij ongeveer lichaamstemperatuur.

Houd het appelsap tijdens de fermentatie als praktisch uitgangspunt op ongeveer 37°C / 99°F.

Het is belangrijk om de temperatuur zo stabiel mogelijk te houden.

Stap 5: Laat ongeveer 18 uur fermenteren

Als uitgangspunt voor appelsap laat je het ongeveer 18 uur fermenteren.

Deze aanbeveling is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek waarbij appelsap dat met L. reuteri was gefermenteerd, werd geanalyseerd na 0, 6, 12, 18, 24 en 30 uur.

Onder de onderzochte omstandigheden werd ongeveer 18 uur vastgesteld als de optimale fermentatieduur.

18 uur mag echter niet worden beschouwd als een universeel gegarandeerde optimale duur voor elke L. reuteri-cultuur.

Bij fermentatie zijn levende micro-organismen betrokken en de resultaten kunnen variëren afhankelijk van de bacteriecultuur, het sap, het aanvankelijke aantal bacteriën, de pH en de fermentatieomstandigheden.

Stap 6: Stop de fermentatie door het sap te koelen

Zodra de fermentatie is voltooid, zet je het sap direct in de koelkast.

De aanzienlijke verlaging van de temperatuur vertraagt de bacteriële metabolische activiteit sterk en daarmee ook verdere fermentatie.

Bewaar het bereide probiotische sap gekoeld.

Heb je inuline of acaciavezels nodig?

Niet noodzakelijk.

In tegenstelling tot melk bevat vruchtensap al aanzienlijke hoeveelheden natuurlijk aanwezige suikers die als substraten voor het bacteriële metabolisme kunnen dienen.

Onderzoek naar vruchtensapfermentatie met L. reuteri toont aan dat fermentatie kan plaatsvinden zonder toevoeging van de inuline die gewoonlijk wordt gebruikt bij de bereiding van onze L. reuteri-yoghurt.

Of het toevoegen van prebiotische vezels zoals inuline of acaciavezels de fermentatie voor een bepaalde L. reuteri-cultuur verder zou kunnen verbeteren, is een afzonderlijke vraag en vereist nader onderzoek.

Waarom kunnen fermentatieresultaten variëren?

L. reuteri is een levend micro-organisme.

Hoe succesvol de fermentatie verloopt, hangt af van verschillende factoren, waaronder de temperatuur, fermentatieduur, initiële bacterieconcentratie, pH en samenstelling van het sap.

Verschillende L. reuteri-culturen kunnen ook variëren in hun metabolische eigenschappen.

Wetenschappelijk onderzoek toont desalniettemin het fundamentele principe aan dat vruchtensappen een geschikt medium kunnen bieden voor L. reuteri en dat L. reuteri onder geschikte omstandigheden levensvatbaar kan blijven of vruchtensap actief kan fermenteren.

L. reuteri-sap of L. reuteri-yoghurt?

Onze L. reuteri-yoghurt blijft de gevestigde bereidingsmethode waarop onze bestaande fermentatie-instructies betrekking hebben.

Fermentatie van sap biedt een aanvullende en interessante optie, vooral voor mensen die geïnteresseerd zijn in plantaardige of zuivelvrije fermentatie.

Onderzoek toont steeds meer aan dat L. reuteri niet beperkt is tot yoghurtachtige fermentatie; ook vruchtensappen zoals appelsap kunnen als fermentatiemedium voor L. reuteri worden gebruikt.

Dit maakt probiotisch sap een interessante nieuwe manier om L. reuteri-fermentatie te verkennen.

Opmerking over tolerantie:

Gefermenteerd vruchtensap wordt mogelijk minder goed verdragen dan L. reuteri-yoghurt, vooral door mensen die gevoelig zijn voor fructose, fruitzuren, gefermenteerde voedingsmiddelen of FODMAPs.

Door fermentatie wordt niet noodzakelijkerwijs alle van nature aanwezige suiker uit het sap verwijderd.

Als je voor het eerst probiotisch sap probeert, begin dan met een kleine hoeveelheid en beoordeel je individuele tolerantie.

Dagelijkse voordelen van SIBO-yoghurt

Bouw het microbioom opnieuw op met verloren gegane soorten – met yoghurt van L. reuteri, L. gasseri en B. coagulans

Het microbioom speelt een centrale rol in onze gezondheid. Het beïnvloedt niet alleen de spijsvertering, maar ook het immuunsysteem en het enterische zenuwstelsel, dat nauw verbonden is met de hersenen (Foster et al., 2017). Een verstoorde balans van de microbiële kolonisatie, vooral in de dunne darm, kan leiden tot uiteenlopende klachten.

Het enterische zenuwstelsel (ENS), vaak het ‘hersenstelsel van de darmen’ genoemd, is een onafhankelijk zenuwstelsel in het spijsverteringskanaal. Het bestaat uit meer dan 100 miljoen zenuwcellen die langs de volledige darmwand lopen – meer dan in het ruggenmerg. Het ENS regelt zelfstandig veel vitale processen: het stuurt de darmbewegingen (peristaltiek) en de afscheiding van spijsverteringssappen en reguleert de bloedtoevoer naar het slijmvlies. Ook coördineert het delen van de immuunafweer in de darmen (Furness, 2012).

Hoewel de darmhersenen zelfstandig functioneren, staan ze via zenuwbanen, vooral de nervus vagus, nauw in verbinding met de hersenen. Deze verbinding, die bekendstaat als de darm-hersen-as, verklaart waarom psychologische stress, zoals spanning, de spijsvertering kan beïnvloeden en waarom een verstoord microbioom ook invloed heeft op stemming, slaap en concentratie (Cryan et al., 2019).

SIBO (bacteriële overgroei in de dunne darm) verwijst naar een overgroei van bacteriën in de dunne darm, waarbij sprake is van een uitzonderlijk groot aantal of een verkeerd type bacteriën. Deze micro-organismen verstoren de opname van voedingsstoffen en leiden tot symptomen zoals een opgeblazen gevoel, buikpijn, tekorten aan voedingsstoffen en voedselintoleranties (Rezaie et al., 2020).

Een veelvoorkomende oorzaak van SIBO is een vertraagde of verstoorde darmmotiliteit. Deze zogenaamde darmmotiliteit zorgt ervoor dat de voedselbrij in golfachtige bewegingen door het spijsverteringskanaal wordt getransporteerd.

Als dit natuurlijke reinigingsmechanisme, de zogenaamde darmmotiliteit, verstoord raakt, vertraagt het transport van de darminhoud. Hierdoor kunnen bacteriën zich in ongewoon grote aantallen in de dunne darm ophopen en vermenigvuldigen, wat leidt tot bacteriële overgroei. Deze pathologische woekering van bacteriën is kenmerkend voor SIBO en kan spijsverteringsklachten en ontstekingen veroorzaken (Rezaie et al., 2020).

Herhaalde antibioticabehandelingen, chronische stress of een vezelarm dieet kunnen de microbiële balans bovendien verder verstoren. Niet alleen chronische stress, maar vooral ook kortdurende stress zorgt ervoor dat de darmen minder actief zijn dan normaal. In stressvolle situaties maakt het lichaam stresshormonen zoals adrenaline en cortisol vrij. Deze beïnvloeden het autonome zenuwstelsel en veroorzaken een ‘uitschakelreactie’.

Hierdoor neemt de darmmotiliteit af, vermindert de bloedtoevoer naar de darmen en vertraagt de spijsvertering, zodat energie beschikbaar komt voor de ‘vecht-of-vluchtreactie’. Deze tijdelijke remming van de darmfunctie bevordert de ophoping van bacteriën in de dunne darm en kan zo de ontwikkeling van bacteriële overgroei in de hand werken (Konturek et al., 2011).

Een gerichte manier om de microbiële balans in de dunne darm te ondersteunen, is de bereiding van probiotische yoghurt met specifieke bacteriestammen. Daartoe behoren Limosilactobacillus reuteri, Lactobacillus gasseri en Bacillus coagulans, drie probiotische micro-organismen met een gedocumenteerd potentieel bij SIBO-gerelateerde problemen, waaronder de remming van pathogene kiemen, modulatie van het immuunsysteem en bescherming van het darmslijmvlies (Savino et al., 2010; Park et al., 2018; Hun, 2009).

In dit hoofdstuk leer je hoe je eenvoudig thuis de zogenaamde SIBO-yoghurt maakt. De bijgevoegde stapsgewijze instructies laten zien hoe je de drie geselecteerde stammen specifiek fermenteert om een probiotisch voedingsmiddel te creëren dat ook geschikt is voor mensen met lactose-intolerantie.

Het microbioom versterken – de rol van Lost Species

Het menselijke microbioom ondergaat een ingrijpende verandering. Onze moderne levensstijl – gekenmerkt door sterk bewerkte voedingsmiddelen, hoge hygiënestandaarden, keizersneden, kortere borstvoedingsperioden en veelvuldig antibioticagebruik – heeft ertoe geleid dat bepaalde microbe-soorten, die millennia lang deel uitmaakten van ons interne ecosysteem, tegenwoordig nauwelijks nog in de menselijke darm worden aangetroffen.

Deze microben worden aangeduid als “Lost Species” – oftewel: “verloren soorten”.

Wetenschappelijke onderzoeken suggereren dat het verlies van deze soorten verband houdt met de toename van moderne gezondheidsproblemen, zoals allergieën, auto-immuunziekten, chronische ontstekingen, psychische aandoeningen en stofwisselingsziekten (Blaser, 2014).

Het herstel van het microbioom door gerichte aanvoer van “Lost Species” opent nieuwe perspectieven voor de preventie en behandeling van talrijke welvaartsziekten. De herkolonisatie met deze oeroude microben – bijvoorbeeld via speciale probiotica, gefermenteerde voedingsmiddelen of zelfs stoeltransplantaties – is een veelbelovende manier om de microbiële diversiteit en daarmee de veerkracht van het lichaam te versterken.

Drie belangrijke stammen, krachtige ondersteuning van het microbioom

De starterset bevat Limosilactobacillus reuteri, een duidelijk gedefinieerde Lost Species – dat wil zeggen: een microbe-soort die in moderne westerse darmecosystemen vaak sterk is afgenomen of bijna verdwenen.

Lactobacillus gasseri komt minder vaak voor dan vroeger en is in veel westerse microbiomen zonder externe aanvoer zeldzaam, maar wordt niet beschouwd als een klassieke Lost Species.

Bacillus coagulans is strikt genomen geen darmbacterie, maar een sporenvormende bodembacterie die slechts af en toe in de darm voorkomt. Het is geen Lost Species, maar een zeldzame, geïntroduceerde soort met bijzondere stabiliserende eigenschappen voor de darm.

Deze combinatie brengt dus een klassieke Lost Species samen met zeldzame maar bewezen stammen voor gerichte en veelzijdige ondersteuning van je microbioom.

Limosilactobacillus reuteri – een belangrijke speler voor de gezondheid

Wat is Limosilactobacillus reuteri?

Limosilactobacillus reuteri (voorheen: Lactobacillus reuteri) is een probiotische bacterie die oorspronkelijk een vast onderdeel was van het menselijke microbioom, vooral bij borstgevoede baby's en in traditionele culturen. In moderne, geïndustrialiseerde samenlevingen is de bacterie echter grotendeels verdwenen – vermoedelijk door keizersneden, antibioticagebruik, overmatige hygiëne en een voedingspatroon met weinig voedingsstoffen (Blaser, 2014).

L. reuteri onderscheidt zich door een bijzonder vermogen: de bacterie werkt rechtstreeks samen met het immuunsysteem, de hormonale balans en zelfs het centrale zenuwstelsel. Talrijke onderzoeken tonen aan dat deze microbiombewoner een positief effect kan hebben op de spijsvertering, slaap, stressregulatie, spiergroei en het emotionele welzijn.

Samenvatting van de belangrijkste eigenschappen van Limosilactobacillus reuteri

• Bevordert een sterk microbioom
• Stimuleert de aanmaak van oxytocine via de darm-hersen-as
• Reguleert het immuunsysteem en heeft ontstekingsremmende effecten
• Zorgt voor een diepere slaap
• Ondersteunt het libido en de seksuele functie
• Bevordert spiergroei
• Helpt visceraal vet te verminderen
• Stabiliseert de stemming
• Verbetert de huidtextuur
• Verhoogt de fysieke prestaties

Lactobacillus gasseri – een veelzijdige partner voor de darm en de stofwisseling

Wat is Lactobacillus gasseri?

Lactobacillus gasseri is een probiotische bacterie die van nature in de menselijke darm voorkomt, maar in moderne, geïndustrialiseerde samenlevingen minder vaak voorkomt dan vroeger (Kleerebezem & Vaughan, 2009). Zij behoort tot de groep van melkzuurbacteriën en speelt een belangrijke rol bij het behouden van een gezonde darmflora.

L. gasseri staat bekend om zijn uiteenlopende positieve effecten op de spijsvertering, de stofwisseling en het immuunsysteem. Hoewel de bacterie niet wordt beschouwd als een klassieke “Lost Species”, is haar aanwezigheid in de darmen van veel mensen tegenwoordig aanzienlijk verminderd.

Waarom is L. gasseri relevant?

Lactobacillus gasseri ondersteunt de gezondheid op veel manieren, vooral op het gebied van de stofwisseling, de darmfunctie en het immuunsysteem. Het vermogen om vetweefsel te verminderen en ontstekingen te remmen maakt deze bacterie tot een belangrijke probioticum voor mensen met overgewicht of metabole problemen. Hoewel L. gasseri tegenwoordig minder vaak voorkomt dan bij traditionele bevolkingsgroepen, is het geen klassieke vertegenwoordiger van de “Lost Species”, maar wel een waardevolle aanvulling op een gezond microbioom.

Samenvatting van de belangrijkste eigenschappen van Lactobacillus gasseri:

• Ondersteunt een evenwichtig darmmicrobioom
• Bevordert de productie van melkzuur voor pH-regulatie
• Helpt buikvet en visceraal vet af te breken
• Ondersteunt de stofwisseling
• Draagt bij aan het verminderen van ontstekingen
• Kan het immuunsysteem moduleren
• Bevordert een gezonde spijsvertering
• Verbetert het algemene welzijn

Bacillus coagulans – een robuuste helper voor de darmgezondheid en het immuunsysteem

Wat is Bacillus coagulans?

Bacillus coagulans is een sporenvormende, probiotische bacterie die wordt gekenmerkt door haar hoge weerstand tegen hitte, zuren en opslag (Elshaghabee et al., 2017). In tegenstelling tot veel andere probiotica overleeft B. coagulans de passage door de maag bijzonder goed en kan de bacterie zich actief in de darm ontwikkelen. Vanwege deze eigenschappen wordt zij vaak gebruikt in voedingssupplementen en gefermenteerde voedingsmiddelen.

B. coagulans komt voor in traditionele voedingsmiddelen zoals gefermenteerde groenten en bepaalde Aziatische producten. Het draagt aanzienlijk bij aan de stabiliteit en gezondheid van het microbioom.

Sporenvormende bacteriën – de tuiniers van het microbioom

Sporenvormende probiotische bacteriën zoals Bacillus coagulans worden in microbiomenonderzoek beschouwd als de “tuiniers” van de darm. Deze aanduiding is gebaseerd op hun bijzondere vermogen om het microbiële ecosysteem actief te reguleren en in een gezonde balans te houden. Hun belangrijkste kenmerk is het vermogen om sporen te vormen: als reactie op ongunstige omgevingsomstandigheden kunnen deze microben overgaan in een zeer resistente, slapende vorm, de zogenoemde endospore.

Deze spore is geen voortplantingsvorm, maar een overlevingsmechanisme. In sporenvorm wordt het genetische materiaal beschermd door een dichte, uit meerdere lagen bestaande omhulling, waardoor de bacterie bestand is tegen extreme temperaturen, droogte, uv-straling, alcohol, zuurstoftekort en vooral maagzuur.

Sporenvormers zoals B. coagulans passeren het maag-darmkanaal daarom vrijwel ongeschonden. Pas in de dunne darm, onder geschikte omstandigheden zoals vocht, temperatuur en galzouten, ontkiemen ze opnieuw en worden ze actief (Setlow, 2014; Elshaghabee et al., 2017).

Waarin verschillen niet-sporenvormende bacteriën?

Daarentegen vervullen niet-sporenvormende soorten zoals Limosilactobacillus reuteri of Bifidobacterium infantis meer gedifferentieerde rollen in de neuro-endocriene communicatie: ze beïnvloeden de signaalwegen tussen de darm, het zenuwstelsel en het hormonale systeem.

Niet-sporenvormende probiotische bacteriën zoals Limosilactobacillus reuteri en Bifidobacterium infantis zijn actief betrokken bij de neuro-endocriene regulatie, oftewel de verfijnde afstemming tussen het zenuwstelsel en het hormonale systeem. Deze micro-organismen produceren voorlopers van neurotransmitters zoals tryptofaan (een voorloper van serotonine) of GABA (gamma-aminoboterzuur) en stimuleren via receptoren in de darm en via de nervus vagus de afgifte van centrale boodschapperstoffen zoals serotonine en oxytocine.

Op deze manier beïnvloeden ze emotionele en hormonale processen, zoals stemming, stressmanagement, slaapkwaliteit en sociale verbondenheid. Hun effect op de zogenoemde darm-hersen-as is goed gedocumenteerd en wordt steeds vaker therapeutisch onderzocht, vooral in verband met stressgerelateerde aandoeningen en psychosomatische klachten (Buffington et al., 2016; O’Mahony et al., 2015).

Sporenvormende bacteriën zoals Bacillus coagulans werken voornamelijk lokaal in de darm door het evenwicht van de darmflora te bevorderen en de beschermende functie van het darmslijmvlies te versterken. Zo ondersteunen ze de barrièrefunctie van de darm en helpen ze schadelijke micro-organismen onder controle te houden.

In tegenstelling tot niet-sporenvormende bacteriën hebben ze slechts een beperkte directe invloed op lichaamsfuncties op hoger niveau of op de communicatie tussen de darm en de hersenen. Hun belangrijkste werking vindt voornamelijk plaats in de micro-omgeving van de darm (Elshaghabee et al., 2017; Mazanko et al., 2018).

Andere sporenvormende darmbacteriën

Naast Bacillus coagulans behoren de volgende soorten tot de sporenvormers:

• Bacillus subtilis – Microbe van het Jaar 2023, bekend van natto, stabiliseert het microbioom en produceert enzymen
• Clostridium butyricum – produceert butyraat en heeft ontstekingsremmende eigenschappen
• Bacillus clausii – bewezen effectief bij diarree na antibioticagebruik
• Bacillus indicus – produceert antioxidatieve carotenoïden

Deze soorten zijn eveneens zeer resistent en reguleren immuunfuncties, de integriteit van de darmbarrière en het microbiële evenwicht (Cutting, 2011; Elshaghabee et al., 2017).

Waarom is Bacillus coagulans relevant?

Dankzij zijn hoge robuustheid en probiotische werkzaamheid is Bacillus coagulans een waardevolle partner voor de darmgezondheid, vooral voor mensen met een gevoelig spijsverteringsstelsel of chronische darmklachten. Het vormt een aanvulling op andere probiotische soorten dankzij zijn unieke vermogen om zelfs onder ongunstige omstandigheden als spore werkzaam te blijven.

Samenvatting van de belangrijkste kenmerken van Bacillus coagulans:

• Ondersteunt het herstel van een gezond microbioom
• Produceert melkzuur om de pH-waarde in de darm te reguleren
• Ondersteunt de spijsvertering en opname van voedingsstoffen
• Modulereert het immuunsysteem en vermindert ontstekingen
• Verlicht symptomen van het prikkelbaredarmsyndroom en andere spijsverteringsklachten
• Overleeft de passage door de maag dankzij sporenvorming
• Is hitte- en zuurbestendig, wat de opslag vergemakkelijkt
• Stabiliseert de darmflora door sporenvorming
• Bevordert de regulatie van het immuunsysteem
• Helpt ontstekingen te verminderen
• Verhoogt de weerstand tegen stressfactoren
• Heeft een positieve invloed op de darmbarrière

Bronnen:

• https://innercircle.drdavisinfinitehealth.com/probiotic_yogurt_recipes
• Foster, J. A., Rinaman, L., & Cryan, J. F. (2017). Stress en de darm-hersen-as: regulatie door het microbioom. Neurobiology of Stress, 7, 124–136.
• Furness, J. B. (2012). Het enterische zenuwstelsel en de neurogastro-enterologie. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 9(5), 286–294.
• Cryan, J. F., O’Riordan, K. J., Cowan, C. S. M., Sandhu, K. V., Bastiaanssen, T. F. S., Boehme, M., ... & Dinan, T. G. (2019). De microbiota-darm-hersen-as. Physiological Reviews, 99(4), 1877–2013.
• Rezaie, A., Buresi, M., Lembo, A., Lin, H., McCallum, R., Rao, S., ... & Pimentel, M. (2020). Ademtests op basis van waterstof en methaan bij gastro-intestinale aandoeningen: de Noord-Amerikaanse consensus. The American Journal of Gastroenterology, 115(5), 662–681.
• Rezaie, A., Buresi, M., Lembo, A., Lin, H. C., McCallum, R., Rao, S., ... & Pimentel, M. (2020). Ademtests op basis van waterstof en methaan bij gastro-intestinale aandoeningen: de Noord-Amerikaanse consensus. The American Journal of Gastroenterology, 115(5), 675–684. https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000000544
• Konturek, P. C., Brzozowski, T., & Konturek, S. J. (2011). Stress en de darm: pathofysiologie, klinische gevolgen, diagnostische aanpak en behandelingsopties. Journal of Physiology and Pharmacology, 62(6), 591–599.
• Savino, F., Cordisco, L., Tarasco, V., Locatelli, E., Di Gioia, D., & Matteuzzi, D. (2010). Lactobacillus reuteri DSM 17938 bij kolieken bij zuigelingen: een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie. Pediatrics, 126(3), e526–e533.
• Park, J. H., Lee, J. H., & Shin, S. C. (2018). Therapeutisch effect van Lactobacillus gasseri op chronische colitis en de darmmicrobiota. Journal of Microbiology and Biotechnology, 28(12), 1970–1979.
• Hun, L. (2009). Bacillus coagulans verbeterde aanzienlijk buikpijn en een opgeblazen gevoel bij patiënten met PDS. Postgraduate Medicine, 121(2), 119–124.
• Kadooka, Y., Sato, M., Imaizumi, K. et al. (2010). Regulering van abdominale adipositas door probiotica (Lactobacillus gasseri SBT2055) bij volwassenen met aanleg voor obesitas in een gerandomiseerde gecontroleerde studie. European Journal of Clinical Nutrition, 64(6), 636-643.
• Kleerebezem, M., & Vaughan, E. E. (2009). Probiotische lactobacillen en bifidobacteriën in de darm: moleculaire benaderingen voor het bestuderen van diversiteit en activiteit. Annual Review of Microbiology, 63, 269–290.
• Park, S., Bae, J.-H., & Kim, J. (2013). Effecten van Lactobacillus gasseri BNR17 op lichaamsgewicht en de massa van vetweefsel bij door voeding geïnduceerde zwaarlijvige muizen. Journal of Microbiology and Biotechnology, 23(3), 344-349.
• Kim, H. S., Lee, B. J., & Lee, J. S. (2015). Lactobacillus gasseri bevordert de barrièrefunctie van de darm in Caco-2-cellen. Journal of Microbiology, 53(3), 169-176.
• Matsumoto, M., Inoue, R., Tsukahara, T. et al. (2008). Impact van de darmmicrobiota op het metaboloom van het darmlumen. Scientific Reports, 8, 7800.
• Mayer, E. A., Tillisch, K., & Gupta, A. (2014). De darm-hersen-as en de microbiota. The Journal of Clinical Investigation, 124(10), 4382–4390.
• Elshaghabee, F. M. F., Rokana, N., Gulhane, R. D., Sharma, C., & Panwar, H. (2017). Bacillus-probiotica: Bacillus coagulans, een veelbelovende kandidaat voor functionele voedingsmiddelen en farmaceutische producten. Frontiers in Microbiology, 8, 1490.
• Shah, N., Yadav, S., Singh, A., & Prajapati, J. B. (2019). Werkzaamheid van Bacillus coagulans bij het verbeteren van de darmgezondheid: een review. Journal of Applied Microbiology, 126(4), 1224-1233.
• Ghane, M., Azadbakht, M., & Salehi-Abargouei, A. (2020). De effecten van suppletie met Bacillus coagulans op de activiteit van spijsverteringsenzymen en de darmmicrobiota: een systematische review. Probiotics and Antimicrobial Proteins, 12, 1252–1261.
• Majeed, M., Nagabhushanam, K., & Arshad, M. (2018). Immunomodulerende effecten van Bacillus coagulans bij gezondheid en ziekte. Microbial Pathogenesis, 118, 101-105.
• Khatri, S., Mishra, R., & Jain, S. (2019). Bacillus coagulans voor de behandeling van het prikkelbaredarmsyndroom: een gerandomiseerde gecontroleerde studie. Clinical and Experimental Gastroenterology, 12, 69–76.
• Buffington, S. A. et al. (2016). Microbiële reconstitutie keert door het moederlijke dieet veroorzaakte sociale en synaptische tekorten bij nakomelingen om. Cell, 165(7), 1762–1775.
• Cutting, S. M. (2011). Bacillus-probiotica. Food Microbiology, 28(2), 214–220.
• Elshaghabee, F. M. F. et al. (2017). Bacillus als potentiële probiotica: status, aandachtspunten en toekomstperspectieven. Frontiers in Microbiology, 8, 1490.
• Ghelardi, E. et al. (2015). Impact van Bacillus clausii-sporen op de samenstelling en het metabole profiel van de darmmicrobiota. Frontiers in Microbiology, 6, 1390.
• Hong, H. A. et al. (2005). Het gebruik van sporenvormende bacteriën als probiotica. FEMS Microbiology Reviews, 29(4), 813–835.
• Mazanko, M. S. et al. (2018). Probiotische eigenschappen van Bacillus-bacteriën. Veterinaria i Kormlenie, (4), 30–35.
• O'Mahony, S. M. et al. (2015). Het microbioom en ziekten bij kinderen: focus op de hersen-darmas. Birth Defects Research Part C, 105(4), 296–313.
• Setlow, P. (2014). Ontkieming van sporen van Bacillus-soorten: wat we wel en niet weten. Journal of Bacteriology, 196(7), 1297–1305.
• Buffington SA et al. (2016): Microbiële reconstitutie keert door het maternale dieet veroorzaakte sociale en synaptische tekortkomingen bij nakomelingen om. Cell 165(7): 1762–1775.
• O’Mahony SM et al. (2015): Het microbioom en ziekten bij kinderen: focus op de hersen-darmas. Birth Defects Research Part C 105(4): 296–313.
• Elshaghabee FMF, Rokana N, Gulhane RD, Sharma C, Panwar H. Bacillus-probiotica: een overzicht. Front Microbiol. 2017;8:1490. doi:10.3389/fmicb.2017.01490
• Mazanko MS, Morozov IV, Klimenko NS, Babenko VA. Immunomodulerende effecten van sporen van Bacillus coagulans in de darm. Microbiology. 2018;87(3):336–343. doi:10.1134/S0026261718030148

Wetenschappelijke bronnen "Hoe fermenteer je L. reuteri in appelsap: probiotisch sap als alternatief voor L. reuteri-yoghurt"

Ji G. et al. (2023). Invloed van fermentatie met melkzuurbacteriën op aromastoffen en functionele ingrediënten van appelsap. Food Bioscience, 51, 102337.

Appelsap werd gefermenteerd met L. reuteri en op verschillende fermentatietijdstippen geanalyseerd. Onder de experimentele omstandigheden werd ongeveer 18 uur vastgesteld als de optimale fermentatieduur.

Perricone M. et al. (2014). Levensvatbaarheid van Lactobacillus reuteri in vruchtensappen. Journal of Functional Foods, 10, 421–426.

Deze studie onderzocht L. reuteri in verschillende vruchtensappen, waaronder appelsap, sinaasappelsap en ananassap.

Guo W. et al. (2025). Verbetering van fysisch-chemische kenmerken, bioactiviteit, smaak en metabole profielen van mangosap gefermenteerd door Limosilactobacillus reuteri. International Journal of Food Microbiology.

Deze studie onderzocht de fermentatie van mangosap met L. reuteri en documenteerde veranderingen in het suikergehalte, metabolieten en andere kenmerken tijdens de fermentatie.